Usługa medyczna jest zwolniona z VAT, gdy spełnia jednocześnie dwa warunki z art. 43 ust. 1 pkt 18 i 19 ustawy o VAT: służy profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu albo poprawie zdrowia, a wykonuje ją podmiot leczniczy w ramach działalności leczniczej albo osoba w ramach zawodu medycznego, np. lekarz, lekarz dentysta, pielęgniarka, położna albo psycholog. Usługa bez celu zdrowotnego, np. zabieg czysto estetyczny, podlega stawce 23% (art. 41 ust. 1 w związku z art. 146ef ust. 1 pkt 1), chyba że sprzedawca korzysta ze zwolnienia podmiotowego z art. 113 ust. 1. To zwolnienie działa do 240 000 zł sprzedaży rocznie, a przychodu ze zwolnionych usług medycznych do tego limitu nie wliczasz (art. 113 ust. 2 pkt 2).
Ten ostatni przepis zmienia rachunek w gabinecie, który obok leczenia sprzedaje zabiegi estetyczne, kosmetyki albo podnajmuje pokój. Niżej liczymy to na przykładzie i omawiamy sytuacje, w których granica między zwolnieniem a stawką 23% jest najmniej oczywista: zabiegi estetyczne, teleporady, najem gabinetu i sprzedaż kosmetyków.
Kiedy usługa medyczna jest zwolniona z VAT?
Ustawa o VAT (ustawa z 11 marca 2004 r., tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 1263) ma cztery przepisy o zwolnieniu usług medycznych. Wszystkie wymagają tego samego celu zdrowotnego. Różnią się tym, kto świadczy usługę.
| Przepis | Kto świadczy | Co obejmuje |
|---|---|---|
| art. 43 ust. 1 pkt 18 | podmiot leczniczy w ramach działalności leczniczej | usługi opieki medycznej oraz towary i usługi ściśle z nimi związane |
| art. 43 ust. 1 pkt 18a | podmiot, który świadczy usługi na rzecz podmiotu leczniczego na terenie jego zakładu leczniczego | usługi opieki medycznej oraz towary i usługi ściśle z nimi związane, jeśli dostarcza je ten sam podmiot, który świadczy usługę podstawową (ust. 17a) |
| art. 43 ust. 1 pkt 19 | lekarz, lekarz dentysta, pielęgniarka, położna, inny zawód medyczny z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej, psycholog | tylko usługi opieki medycznej |
| art. 43 ust. 1 pkt 19a | podatnik, który kupuje usługę od podmiotów z pkt 18 albo 19 we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej, np. pacjenta | odsprzedaż takiej usługi, np. w abonamencie |
Pkt 19 mówi wyłącznie o usługach, więc lekarz na praktyce zawodowej nie ma w nim zwolnienia dla sprzedaży towarów. Przy pkt 18 i 18a zwolnienie obejmuje też towary i usługi ściśle związane z leczeniem, ale art. 43 ust. 17 je wyłącza w dwóch przypadkach: gdy nie są niezbędne do wykonania usługi podstawowej albo gdy ich głównym celem jest dodatkowy dochód, uzyskiwany w konkurencji z firmami bez takiego zwolnienia. Preparat, bez którego zabiegu nie da się wykonać, spełnia warunek niezbędności, ale samo jego zużycie podczas zabiegu tego nie przesądza. Załóżmy, że pacjentka kupuje w recepcji dermokosmetyk, który nie jest potrzebny do wykonania zabiegu, a klinika sprzedaje go z marżą jak drogeria. Taka sprzedaż nie spełnia warunku niezbędności, więc zwolnienie zabiegu jej nie obejmuje. Decydują te dwa kryteria, a nie samo miejsce, w którym produkt zostanie zużyty.
Zwolnienie medyczne nie wymaga zgłoszenia ani wpisu do rejestru VAT. Jeśli sprzedajesz wyłącznie usługi zwolnione z art. 43 ust. 1, rejestracja jako podatnik VAT jest dobrowolna (art. 96 ust. 3).
Zabieg estetyczny: zwolniony czy 23%?
O VAT decyduje cel zabiegu. Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 21 marca 2013 r. w sprawie C-91/12 (PFC Clinic) orzekł, że operacje plastyczne i zabiegi estetyczne są opieką medyczną zwolnioną z VAT, jeśli służą diagnozowaniu i leczeniu chorób albo zaburzeń zdrowia lub ochronie, utrzymaniu i przywracaniu zdrowia. Ten sam wyrok mówi, że subiektywne odczucie pacjenta nie przesądza o celu terapeutycznym. To, że zabieg wykonuje lekarz albo że lekarz określa jego cel, ma wpływ na ocenę, ale samo nie wystarcza.
W praktyce gabinetu oznacza to podział cennika według wskazania, a nie według zabiegu. Toksyna botulinowa podana w leczeniu bruksizmu albo nadpotliwości może być zwolniona, a ta sama toksyna podana na zmarszczki mimiczne podlega stawce 23%. Cel zdrowotny musisz umieć wykazać, np. dokumentacją medyczną pacjenta. Sama nazwa pozycji w cenniku takim dowodem nie jest.
Zabiegi czysto estetyczne opodatkowujesz stawką 23%. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy Twoja firma korzysta ze zwolnienia podmiotowego z art. 113, bo wtedy sprzedaż do limitu zostaje bez VAT. Jak ten podział przekłada się na marżę poszczególnych zabiegów, pokazujemy w case study optymalizacji rentowności kliniki medycyny estetycznej.
Teleporada i telemedycyna a VAT
Art. 43 ust. 1 pkt 18 i 19 nie uzależniają zwolnienia od tego, czy pacjent jest w gabinecie. Liczą się te same dwa warunki: cel zdrowotny i to, kto świadczy usługę. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 2 kwietnia 2024 r. (sygn. 0114-KDIP4-2.4012.71.2024.1.KS) przyjął, że konsultacje lekarskie w abonamencie, odsprzedawane przez spółkę niebędącą podmiotem leczniczym, są zwolnione z art. 43 ust. 1 pkt 19a "niezależnie od okoliczności, czy usługi te są realizowane stacjonarnie, online czy też telefonicznie". Interpretacja chroni tylko tego wnioskodawcę, ale pokazuje, jak organ czyta przepis.
Teleporada traci zwolnienie wtedy, gdy znika jeden z warunków. Coaching zdrowotny prowadzony przez osobę, która nie wykonuje zawodu medycznego, nie mieści się w pkt 19. Platforma, która nie jest podmiotem leczniczym, może skorzystać ze zwolnienia z pkt 19a, gdy kupuje usługi od lekarzy albo placówek we własnym imieniu, ale na rzecz pacjenta.
Osobną sprawą jest kasa fiskalna. Zwolnienie z VAT nie zwalnia z kasy, a zwolnienie z kasy dla usług świadczonych wyłącznie na odległość ma własne warunki, m.in. zapłatę w całości na Twój rachunek. Opisujemy je w tekście o tym, kiedy lekarz musi mieć kasę fiskalną.
Najem gabinetu a VAT
Najem lokalu na gabinet nie jest usługą opieki medycznej, więc nie korzysta ze zwolnienia z pkt 18 ani 19. Zwolnienie dla najmu w art. 43 ust. 1 pkt 36 obejmuje tylko najem nieruchomości mieszkalnych na cele mieszkaniowe albo na rzecz społecznych agencji najmu. Ma to dwa skutki, zależnie od tego, po której stronie umowy stoisz.
Gdy wynajmujesz gabinet od właściciela lokalu, który jest czynnym podatnikiem VAT, dostajesz fakturę ze stawką 23%. VAT z tej faktury odliczysz tylko jako czynny podatnik VAT (art. 88 ust. 4) i tylko w takim zakresie, w jakim lokal służy sprzedaży opodatkowanej (art. 86 ust. 1). Lekarz, który sprzedaje wyłącznie usługi zwolnione, nie odlicza nic, więc VAT od czynszu jest dla niego zwykłym kosztem.
Placówka ze sprzedażą mieszaną najpierw przypisuje zakupy: VAT od zakupów służących wyłącznie sprzedaży opodatkowanej odlicza w całości, a od zakupów służących wyłącznie leczeniu nie odlicza (art. 90 ust. 1). Proporcję z obrotu poprzedniego roku stosuje tylko do kwot, których nie da się tak przypisać, np. czynszu za gabinet, w którym wykonujesz i leczenie, i zabiegi estetyczne (art. 90 ust. 2-4). Te same zasady dotyczą leasingu sprzętu i zakupu urządzeń.
Gdy podnajmujesz gabinet innemu lekarzowi, czynsz od niego jest sprzedażą opodatkowaną, a nie medyczną. Jeśli korzystasz ze zwolnienia podmiotowego, czynsz wlicza się do limitu 240 000 zł razem z zabiegami estetycznymi i sprzedażą kosmetyków. Po przekroczeniu limitu doliczasz do czynszu 23%.
Limit 240 000 zł: co się do niego wlicza
Zwolnienie podmiotowe przysługuje, jeśli wartość Twojej sprzedaży bez podatku nie przekroczyła 240 000 zł ani w poprzednim, ani w bieżącym roku (art. 113 ust. 1). Kwotę podniesiono z 200 000 zł od 1 stycznia 2026 r. (ustawa z 24 czerwca 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 896). Usługi medyczne nie są wyłączone z tego zwolnienia: listę wyłączeń zawiera art. 113 ust. 13 i nie ma na niej opieki medycznej.
Najważniejsze dla placówki jest to, czego do limitu nie wliczasz. Art. 113 ust. 2 pkt 2 pomija sprzedaż zwolnioną z art. 43 ust. 1, czyli całe leczenie, także to rozliczane z NFZ. Pkt 3 tego samego przepisu pomija sprzedaż środków trwałych, np. używanego lasera. Do limitu trafia sprzedaż opodatkowana: zabiegi czysto estetyczne, kosmetyki, podnajem i inne usługi bez celu zdrowotnego. Z czynności zwolnionych ustawa wlicza tylko wybrane, jeśli nie są transakcjami pomocniczymi: transakcje związane z nieruchomościami, część usług finansowych (art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38-41) oraz usługi ubezpieczeniowe.
| Sprzedaż w roku (liczby umowne) | Kwota | Liczy się do limitu z art. 113 |
|---|---|---|
| leczenie dermatologiczne, wizyty, zabiegi o celu zdrowotnym | 520 000 zł | nie (art. 113 ust. 2 pkt 2) |
| zabiegi czysto estetyczne | 150 000 zł | tak |
| podnajem gabinetu innemu lekarzowi | 48 000 zł | tak |
| sprzedaż używanego lasera ze środków trwałych | 60 000 zł | nie (art. 113 ust. 2 pkt 3) |
| razem do limitu | 198 000 zł | mieści się w 240 000 zł |
W tym przykładzie gabinet z obrotem 778 000 zł sprzedaje zabiegi estetyczne i podnajem bez VAT, bo opodatkowana część mieści się w limicie. Gdy zabiegi estetyczne wzrosną o 50 000 zł, suma do limitu wyniesie 248 000 zł. Zwolnienie przestaje wtedy działać od transakcji, którą przekroczono 240 000 zł (art. 113 ust. 5), a od tego momentu doliczasz 23% do zabiegów estetycznych i czynszu. Musisz też zarejestrować się jako czynny podatnik VAT, bo przestaje Cię chronić wyjątek z art. 96 ust. 3. Leczenie pozostaje zwolnione z art. 43.
Przed planowaniem sprawdź jeszcze trzy przepisy:
- Start w trakcie roku. Firma, która zaczyna działalność w trakcie roku, liczy limit proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności (art. 113 ust. 9).
- Powrót do zwolnienia. Kto utracił zwolnienie albo z niego zrezygnował, może do niego wrócić najwcześniej po roku, licząc od końca roku utraty (art. 113 ust. 11). Wyjątek dotyczy 2026 r.: firma, której sprzedaż w 2025 r. przekroczyła 200 000 zł, ale nie 240 000 zł, może korzystać ze zwolnienia już w 2026 r. Przy działalności rozpoczętej w 2025 r. tę sprzedaż liczy się w proporcji do okresu działalności (art. 2 ustawy z 24 czerwca 2025 r.).
- Sklep internetowy z kosmetykami. Sprzedaż preparatów kosmetycznych i toaletowych przez internet, czyli w ramach umowy zawieranej na odległość, wyłącza zwolnienie podmiotowe w całości, bez względu na kwotę (art. 113 ust. 13 pkt 1 lit. f). Klinika, która uruchamia sklep online z dermokosmetykami, traci zwolnienie także dla zabiegów estetycznych i podnajmu.
VAT w gabinecie: najczęstsze sytuacje
| Sytuacja | VAT | Podstawa |
|---|---|---|
| Wizyta, diagnostyka i leczenie w praktyce lekarskiej | zwolnione | art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. a |
| Ta sama usługa w podmiocie leczniczym, np. spółce wpisanej do rejestru podmiotów leczniczych | zwolniona | art. 43 ust. 1 pkt 18 |
| Zabieg o celu leczniczym w klinice estetycznej, np. leczenie blizn albo nadpotliwości | zwolniony, jeśli cel zdrowotny da się wykazać, np. dokumentacją medyczną | art. 43 ust. 1 pkt 18-19; wyrok TSUE C-91/12 |
| Zabieg czysto estetyczny, także wykonany przez lekarza | 23%, chyba że firma korzysta ze zwolnienia podmiotowego | art. 41 ust. 1 w zw. z art. 146ef ust. 1 pkt 1; art. 113 ust. 1; wyrok TSUE C-91/12 |
| Teleporada o celu zdrowotnym | zwolniona na tych samych zasadach co wizyta w gabinecie | art. 43 ust. 1 pkt 18-19 |
| Abonament medyczny sprzedawany przez firmę, która kupuje usługi od placówki | zwolniony | art. 43 ust. 1 pkt 19a |
| Kosmetyki sprzedawane w recepcji, niepotrzebne do wykonania zabiegu | stawka właściwa dla towaru, chyba że firma korzysta ze zwolnienia podmiotowego; sklep internetowy z kosmetykami to zwolnienie wyklucza | art. 43 ust. 1 pkt 19 i ust. 17; art. 113 ust. 1 i ust. 13 pkt 1 lit. f |
| Podnajem gabinetu innemu lekarzowi | 23%, chyba że firma korzysta ze zwolnienia podmiotowego | art. 43 ust. 1 pkt 36 (tylko najem mieszkaniowy); art. 113 |
| Czynsz, który płacisz za gabinet | 23% na fakturze, jeśli wynajmujący jest czynnym podatnikiem VAT; przy sprzedaży wyłącznie zwolnionej bez odliczenia | art. 86 ust. 1, art. 88 ust. 4, art. 90 |
Co sprawdzić w swojej placówce
Na pięć pytań odpowiesz z własnych dokumentów, zanim zapytasz doradcę.
- Czy cennik rozdziela zabiegi według wskazania, a dokumentacja medyczna pokazuje cel zdrowotny przy każdym zabiegu rozliczanym jako zwolniony?
- Ile wynosi narastająco w tym roku sprzedaż, którą liczysz do limitu: opodatkowana (zabiegi estetyczne, kosmetyki, podnajem) i wybrane zwolnione, które nie są pomocnicze? Ile brakuje do 240 000 zł?
- Czy placówka sprzedaje kosmetyki przez internet albo planuje taki sklep?
- Czy VAT z faktur za czynsz, leasing i sprzęt jest ujęty jako koszt, czy odliczany? Przy sprzedaży wyłącznie zwolnionej odliczenia nie ma.
- Czy placówka ma kasę fiskalną dla sprzedaży prywatnym pacjentom? Ten obowiązek nie zależy od VAT.
Obok VAT gabinet rozlicza podatek dochodowy. Ryczałt, podatek liniowy i skalę porównujemy w tekście o tym, jak lekarz wybiera formę opodatkowania, a to, kiedy opłaca się przejść na spółkę, opisujemy w artykule o przejściu lekarza na spółkę z o.o.. Podział sprzedaży na zwolnioną i opodatkowaną sprawdzamy w ramach doradztwa podatkowego dla placówek medycznych.