Przychodnia

Sprzedaż przychodni z kontraktem NFZ: udziały czy przedsiębiorstwo

Opracowanie: zespół BSA

Opublikowano: . Aktualizacja: .

Scenariusz modelowy: typowy przebieg sprawy, którą prowadzimy, złożony z powtarzalnych elementów, a nie opis jednej konkretnej sprawy klienta. Podstawy prawne i terminy są aktualne na dzień publikacji, ale przebieg i wynik konkretnej sprawy zależą od jej okoliczności.

Przychodnię działającą jako spółka z o.o. najprościej sprzedać przez zbycie udziałów. Umowa z NFZ, wpis do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą (RPWDL) i umowy o pracę zostają w spółce, a zmienia się tylko jej wspólnik. Sprzedaż samego przedsiębiorstwa wymaga pisemnej zgody Prezesa NFZ na przeniesienie umowy (art. 155 ust. 5 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej) i własnego wpisu kupującego do rejestru. W tym scenariuszu pokazujemy, jak prowadzimy taką sprzedaż: od przeglądu umowy spółki po podpisy notarialnie poświadczone.

Udziały

Umowa z NFZ i wpis zostają w spółce

Zgoda NFZ

Przy sprzedaży przedsiębiorstwa

1% PCC

Od udziałów, płaci kupujący

SprawaPrzy sprzedaży udziałówPodstawa prawna
Forma umowyPisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi; przy spółce założonej przez wzorzec umowy także w systemie teleinformatycznymArt. 180 § 1 i 2 KSH
Wpis do RPWDLBez zgłoszenia, bo rejestr spółki kapitałowej nie zawiera danych wspólników; zmianę firmy albo siedziby zgłaszasz w 14 dni§ 5 ust. 1 rozporządzenia MZ z 29.03.2019; art. 107 ust. 1 UDL
Umowa z NFZTrwa bez zmian; zgoda Prezesa NFZ jest potrzebna dopiero przy przeniesieniu umowy na inny podmiotArt. 155 ust. 5 ustawy o świadczeniach
PracownicyPracodawcą zostaje spółka; przejście z mocy prawa dotyczy sprzedaży przedsiębiorstwaArt. 23¹ Kodeksu pracy
Podatek sprzedającego19% od dochodu, zeznanie PIT-38 (sprzedający jest osobą fizyczną)Art. 30b ustawy o PIT
PCC1% wartości rynkowej udziałów, płaci kupującyArt. 4 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o PCC
Śmierć wspólnika przed sprzedażąWpis i umowa z NFZ zostają przy spółce; umowa spółki może ograniczyć albo wyłączyć wstąpienie spadkobierców, jeśli określa warunki ich spłatyArt. 183 § 1 KSH

Sytuacja

Lekarz jest wspólnikiem spółki z o.o., która prowadzi przychodnię. Spółka ma umowę z NFZ, zatrudnia lekarzy i personel na umowach o pracę, a lokal wynajmuje. Za kilka lat właściciel chce zakończyć pracę. Nikt z rodziny nie przejmie przychodni, więc rozważa sprzedaż inwestorowi albo sieci medycznej.

Problem

Kupujący może chcieć kupić udziały albo samą przychodnię jako przedsiębiorstwo (art. 55¹ Kodeksu cywilnego), bez spółki i jej historii. Dla sprzedającego to dwie różne transakcje. Przy sprzedaży przedsiębiorstwa umowa z NFZ przechodzi na kupującego dopiero za pisemną zgodą Prezesa NFZ, chyba że sama umowa stanowi inaczej. Kupujący nie przejmuje też wpisu do rejestru i może zacząć działalność co do zasady dopiero po własnym wpisie (art. 100 ust. 1 i art. 103 ustawy o działalności leczniczej). Gdy wojewoda nie dokona wpisu, a od wpływu wniosku minęło 40 dni, kupujący może zacząć po pisemnym zawiadomieniu wojewody (art. 104 ust. 2). Jeśli jednak wojewoda w ciągu 7 dni od otrzymania wniosku wezwał do jego uzupełnienia, 40 dni liczy się od wpływu uzupełnienia.

Pracownicy przechodzą do kupującego z mocy prawa (art. 23¹ Kodeksu pracy). Kupujący odpowiada też solidarnie ze sprzedającym za zobowiązania związane z przedsiębiorstwem (art. 55⁴ Kodeksu cywilnego), dlatego przed podpisem tym dokładniej sprawdza placówkę.

Właściciel ma jeszcze drugie pytanie: co stanie się z przychodnią, jeśli umrze, zanim ją sprzeda.

Jak działamy

Sprzedaż prowadzimy w ramach usługi sprzedaży i sukcesji placówki medycznej, w pięciu krokach:

  1. Przegląd spółki i umowy spółki. Sprawdzamy umowę z NFZ, wpis do RPWDL, umowy z personelem i najem. W umowie spółki szukamy postanowień na wypadek śmierci wspólnika. Wpis i umowa z NFZ dotyczą spółki, nie wspólnika, więc nie wygasają po jego śmierci. Udziały wchodzą do spadku, a umowa spółki może ograniczyć albo wyłączyć wstąpienie spadkobierców, jeśli określa warunki ich spłaty (art. 183 § 1 KSH). Inaczej jest przy indywidualnej praktyce lekarskiej: po śmierci lekarza izba skreśla go z listy członków (art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy o izbach lekarskich), a praktyka jest wykreślana z rejestru z urzędu (art. 108 ust. 2 pkt 7 ustawy o działalności leczniczej). Ten mechanizm opisujemy w tekście o tym, co dzieje się z gabinetem lekarza na emeryturze i po jego śmierci.
  2. Wybór formy transakcji. Porównujemy sprzedaż udziałów ze sprzedażą przedsiębiorstwa dla tej placówki. Przy sprzedaży przedsiębiorstwa w harmonogramie są zgoda Prezesa NFZ, wniosek kupującego o wpis i zgody wynajmującego oraz dostawców, bo te umowy zwykle wymagają zgody drugiej strony albo aneksu.
  3. Porządek przed due diligence. Kupujący, zwłaszcza inwestor albo sieć medyczna, sprawdza placówkę w kilku obszarach naraz. Prawnie: tytuł do lokalu, aktualność wpisu do RPWDL, umowy z personelem, zgodność z RODO, historię sporów i kontroli. Podatkowo: zaległości w podatkach i składkach ZUS, poprawność rozliczeń VAT i ryzyka podatkowe z poprzednich lat. Finansowo: rentowność i strukturę przychodów według źródeł, czyli NFZ, pacjentów prywatnych i ubezpieczycieli. Kontraktowo: warunki i termin obowiązywania umowy z NFZ, umowy z dostawcami i podwykonawcami oraz klauzule o zmianie kontroli. Operacyjnie: stan sprzętu, dokumentację medyczną, kwalifikacje zespołu i bezpieczeństwo danych pacjentów. Przed rozmowami porządkujemy umowy z pracownikami, umowę z NFZ, najem, wpis do RPWDL i decyzje sanepidu, a majątek prywatny oddzielamy od firmowego. Sprawdzamy też, czy zespół i procesy działają pod nieobecność właściciela, bo placówkę, w której wszystko zależy od jednego lekarza, trudniej sprzedać. Braki znalezione w due diligence dają kupującemu argumenty, żeby negocjować cenę w dół.
  4. Dokumentacja transakcyjna i podatki. Przygotowujemy umowę zbycia udziałów w formie z art. 180 KSH. Sprzedający od początku zna swój podatek: 19% od dochodu, rozliczane w PIT-38. Kupujący wie, że zapłaci 1% PCC od wartości rynkowej udziałów. Tabele podatków dla obu form transakcji są w artykule o tym, jak sprzedać przychodnię z umową z NFZ krok po kroku.
  5. Po podpisie. Sprawdzamy, czy razem ze zmianą wspólnika nie zmienia się firma spółki albo adres jej siedziby. Taką zmianę zgłasza się wojewodzie w terminie 14 dni.

Co zwykle udaje się osiągnąć

  • Umowa z NFZ, wpis do RPWDL i umowy o pracę zostają w spółce, bez zgody Prezesa NFZ i bez nowego wniosku do wojewody
  • Sprzedający i kupujący znają swoje podatki już na etapie negocjacji
  • Umowa spółki rozstrzyga los udziałów, gdyby właściciel zmarł przed sprzedażą

Przy jednoosobowej działalności nie ma udziałów do sprzedania

Sprzedaż udziałów jest możliwa tylko wtedy, gdy przychodnia działa jako spółka. Przy jednoosobowej działalności zostaje sprzedaż przedsiębiorstwa, ze zgodą Prezesa NFZ na przeniesienie umowy i własnym wpisem kupującego do rejestru. Przekształcenie w spółkę kapitałową to osobna procedura liczona w miesiącach, dlatego nie zaczyna się jej na kilka tygodni przed podpisaniem umowy sprzedaży.

Najczęstsze pytania

Czy zmianę wspólników spółki trzeba zgłosić do RPWDL?

Nie. Dla podmiotu leczniczego, który jest spółką kapitałową, rejestr nie obejmuje danych wspólników (§ 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 29 marca 2019 r.), więc sama sprzedaż udziałów nie jest zmianą danych w rejestrze. Zgłoszenie do wojewody w terminie 14 dni składasz dopiero wtedy, gdy razem z transakcją zmienia się na przykład firma spółki albo adres jej siedziby (art. 107 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej).

Kto płaci podatki przy sprzedaży udziałów w przychodni?

Obie strony, każda swój podatek. Sprzedający, który jest osobą fizyczną, płaci 19% od dochodu ze zbycia udziałów i rozlicza go w zeznaniu PIT-38 (art. 30b ustawy o PIT). Kupujący płaci podatek od czynności cywilnoprawnych: 1% wartości rynkowej udziałów (art. 7 ustawy o PCC). Gdy udziały sprzedaje spółka, a nie lekarz, rozliczenie wygląda inaczej i trzeba je policzyć osobno.

Czy umowę sprzedaży udziałów można podpisać bez notariusza?

Zwykle nie. Zbycie udziału wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 § 1 KSH). Wyjątek dotyczy spółki, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umowy: wtedy wspólnik może zbyć udziały także przez wzorzec udostępniony w systemie teleinformatycznym, a zbywca i nabywca podpisują oświadczenia podpisem kwalifikowanym, zaufanym albo osobistym (art. 180 § 2 KSH).

Czy kupujący przejmuje długi przychodni?

Przy sprzedaży udziałów długi zostają w spółce, a ona nadal za nie odpowiada; zmienia się tylko jej wspólnik. Przy sprzedaży przedsiębiorstwa kupujący odpowiada za zobowiązania związane z przedsiębiorstwem solidarnie ze sprzedającym, chyba że mimo należytej staranności o nich nie wiedział. Odpowiada do wartości nabytego przedsiębiorstwa i bez zgody wierzyciela nie da się tej odpowiedzialności wyłączyć ani ograniczyć (art. 55⁴ Kodeksu cywilnego).

Prowadzę przychodnię jako jednoosobową działalność. Czy mogę sprzedać ją jak spółkę?

Nie, bo przy jednoosobowej działalności nie ma udziałów do sprzedania. Zostaje sprzedaż przedsiębiorstwa, w której przeniesienie umowy z NFZ wymaga pisemnej zgody Prezesa NFZ, a kupujący potrzebuje własnego wpisu do rejestru. Druga droga to wcześniejsze przekształcenie działalności w spółkę kapitałową, ale to osobny proces liczony w miesiącach, więc zaczyna się go na długo przed rozmowami z kupującym.

Myślisz o sprzedaży przychodni?

Zacznij od przeglądu umowy spółki i umowy z NFZ, zanim pojawi się kupujący. Pierwsza konsultacja jest bezpłatna.